Unikatowym zespołem jest archiwum parafii ewangelicko-reformowanej w Zelowie. Nie tylko dlatego, że przetrwało II wojnę światową jako jedyne na Polskich ziemiach dziewiętnastowieczne archiwum różnowiercze, lecz także dlatego, że dotyczy diasporalnej społeczności czeskiej i niezwykle interesującego, jeśli chodzi o przemiany cywilizacyjne i społeczne, okresu.

Zespół zawiera 239 jednostek archiwalnych, w tym 71 ksiąg metrykalnych - w sumie 7,5 m. b. akt. Bardzo wyraźny ślad tak w treści akt, jak i w kształcie archiwum zostawili poszczególni proboszczowie. W wielu wypadkach odgrywali oni w historii Zelowa bardzo znaczącą rolę (najlepszym przykładem może być tutaj postać wieloletniego proboszcza ks. Jana Mozesa).
Nad muzeum tym patronat przejął Vaclav Havel.

zdjęcia Archiwum